14 06 2024
– 01 09 2024

Nostos – Powrót do domu

Miejsce: Gdańska Galeria Güntera Grassa ul. Szeroka 37

Wernisaż: 14.06.2024, godz. 18.00
Wystawa: 14.06 – 01.09.2024 r.
Osoby artystyczne: Diana Rönnberg, Jenny Larsson, Ninja Agborn, Krystallia Sakellariou, Michał Kowalczys, Tomek Zerek

Kuratorki: Diana Rönnberg i Maria Sasin

 

 

 

NOSTOS – Powrót do domu

 

We look at the world once, in our childhood, the rest is memory1

Louise Glück

 

Pojęcie nostos wywodzi się z literatury starożytnej Grecji, i oznacza powrót do domu po wielkiej przygodzie. Najbardziej znanym przykładem nostos jest Odyseja Homera, gdzie główny bohater – Odyseusz, odseparowany od swoich bliskich wydarzeniami wojny trojańskiej, stara się wrócić do nich drogą morską, stawiając czoła upiornym wyzwaniom ciała i duszy.  W kulturze antycznej uważano powrót do domu przez morze za dowód ogromnego heroizmu, a tych, którym udało się tego dokonać, za bohaterów, wychwalanych później w pieśniach.


W XVII wieku zauważono, że żołnierze, żeglarze oraz imigranci przebywający z dala od domu, doświadczali napadów płaczu, bezsenności, arytmii serca, nie mieli apetytu i popadali w depresję, co nierzadko prowadziło do samobójstw. W wyniku badań nad tym zjawiskiem narodziło się pojęcie nostalgii, ukute przez studenta medycyny Johannesa Hofera, który w swojej rozprawie pod tytułem Dissertatio medica de nostalgia, opublikowanej w 1688 r., połączył dwa greckie słowa: nostos i algos, oznaczające smutek, ból, cierpienie.


Choć korzenie terminu nostalgia wiążą się z kondycją uznawaną niegdyś za chorobę psychiczną, dziś potocznie rozumiemy nostalgię jako stan bardziej ambiwalentny, dryfujący pomiędzy melancholią a ukojeniem duszy. To uczucie o słodko-gorzkim smaku, towarzyszące tęsknocie i chęci powrotu do konkretnego miejsca lub czasu, ostro odmalowuje paradoksalna wypowiedź Tarkowskiego. Podczas jednego z konfliktów na planie filmu Ofiarowanie, reżyser miał ponoć krzyknąć do szwedzkiej ekipy filmowej: „Chcę do domu! Chcę być tam, gdzie nie chcę być!”2


Koncepcja nostos, choć starożytna, nadal ma swe echo we współczesnym świecie. W dobie globalnej migracji i przemieszczania, tęsknota za domem i podróż powrotna dawno nie były bardziej aktualne. Artyści i artystki zaproszeni do wystawy, pochodzą z dwóch punktów geograficznych silnie związanych z jednej strony z morzem bałtyckim, a na przeciwległym z Kattegat na zachodnim wybrzeżu Szwecji. Każdy z nich w inny sposób odwołuje się do natury i życiodajnej siły wody, „owej płynnej materii w której nie ma nic stałego„3 . Twórcy nawiązują dialog z topografią własnych relacji rodzinnych i miłosnych odnoszą się do tęsknot i wspomnień. Nawigując w odyseji życia, ich prace przypominają o mocy zakotwiczenia w świecie, w sztuce, w relacji z innym lub być może we własnej skórze? Czym są powroty do domu po wielkiej przygodzie? Co to znaczy czuć się jak u siebie, w lesie, na wsi, u mamy, czy kołysząc na łodzi.

 

Diana Rönnberg

 


1 Fragment pochodzi z wiersza pt. Nostos, z tomu Meadowlands, Ecco 1996.

2 E. Josephson, En natt i den svenska sommaren, tłum. D. Rönnberg, Umeå 2011, s. 46.

3 Jan Heweliusz, Selenographia, s. 156.

 

Organizatorzy:

    

 

Grafika do wystawy.